Örnek risk değerlendirmesi ve acil durum planı
İki dokümanın da gerçekte neye benzediğini gösteriyoruz: bir risk satırında hangi sütuna ne yazılır, skor nasıl çıkar, plan hangi bölümlerden oluşur.
Bu bir şablon değil, örnektir. Aşağıdaki satırlar tipik bir metal işleme atölyesi üzerinden yazıldı; hiçbir iş yerinin gerçek dosyasından alınmadı. İndirip adını değiştirmek işe yaramaz: risk değerlendirmesi sizin makinenize, vardiyanıza ve çalışanınıza bakan bir kayıttır — denetimde de ilk bakılan şey, sahadaki durumla kâğıdın birbirini tutup tutmadığıdır.
Skor nasıl çıkıyor
En yaygın yöntem 5x5 matris (L tipi): bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile gerçekleştiğinde doğuracağı şiddet çarpılır. Çıkan puan, hangi riske önce bakılacağını söyler — bütün riskleri aynı anda kapatmak zaten mümkün değildir.
Olasılık
- 1Çok küçük — Yılda bir veya daha seyrek
- 2Küçük — Yılda birkaç kez
- 3Orta — Ayda bir
- 4Yüksek — Haftada bir
- 5Çok yüksek — Her gün
Şiddet
- 1Çok hafif — İş göremezlik yok, ilk yardım yeterli
- 2Hafif — İş günü kaybı olmayan yaralanma
- 3Orta — İş günü kaybı, geçici iş göremezlik
- 4Ciddi — Kalıcı hasar, uzuv kaybı
- 5Çok ciddi — Ölüm veya birden çok ağır yaralanma
- 1–4 puanKabul edilebilirKayıt tutulur, mevcut önlem sürdürülür.
- 5–9 puanDüşükPlanlı iyileştirme; termine bağlanır.
- 10–15 puanOrtaBelirlenen sürede önlem alınır, takip edilir.
- 16–20 puanYüksekKısa sürede önlem alınmadan iş sürdürülmez.
- 21–25 puanTolerans gösterilemezİş derhâl durdurulur; önlem alınmadan başlanmaz.
Örnek risk satırları
Metal işleme atölyesi üzerinden yedi satır. Dikkat edin: önlem sütununda "dikkatli çalışılacak" gibi bir cümle yok — her satırda kim, neyi, ne zaman yapacak yazıyor. Denetimde de, kazadan sonra da bakılan yer burası.
| Bölüm | Tehlike | Risk | Mevcut durum | O | Ş | Skor | Alınacak önlem | Sorumlu | Termin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Talaşlı imalat | Torna tezgâhında dönen aynaya temas | El ve parmak kaptırma, uzuv kaybı | Tezgâh koruyucusu mevcut ancak sökülebiliyor | 3 | 4 | 12 | Koruyucuya kapak açıldığında tezgâhı durduran emniyet şalteri takılması; koruyucusuz çalışmanın yazılı talimatla yasaklanması | Üretim şefi | 30 gün |
| Kaynak | Kaynak dumanı ve metal oksit partikülleri | Solunum yolu hastalığı, metal dumanı ateşi | Genel havalandırma var, nokta çekiş yok | 4 | 3 | 12 | Kaynak masalarına nokta çekişli aspirasyon kurulması; ortam ölçümü yaptırılması; kaynakçılara SFT takibi | İşveren vekili | 60 gün |
| Kaynak | Kaynak arkı ışını | Göz yanığı (ark göz), çevredeki çalışanların etkilenmesi | Kaynakçıda maske var, çevrede paravan yok | 4 | 2 | 8 | Kaynak alanına taşınabilir ark paravanı; geçiş yolunun kaynak bölgesinden ayrılması | Üretim şefi | 15 gün |
| Malzeme taşıma | Forkliftin yaya geçiş yolunu kullanması | Çarpma, ezilme, ölümlü kaza | Yaya yolu çizgisi soluk, ayrım yok | 4 | 5 | 20 | Yaya ve araç yollarının fiziksel bariyerle ayrılması; kavşaklara ayna ve uyarı levhası; forklift hız sınırı | İşveren vekili | 45 gün |
| Elektrik | Pano kapaklarının açık bırakılması | Elektrik çarpması | Panolar kilitli değil, uyarı levhası yok | 3 | 5 | 15 | Panoların kilitlenmesi, yetkisiz girilemez levhası, yıllık topraklama ölçümünün yaptırılması | Bakım sorumlusu | 20 gün |
| Depo | Rafların devrilme riski | Altında kalma, ağır yaralanma | Raflar duvara sabitlenmemiş, yük etiketi yok | 2 | 5 | 10 | Rafların ankrajlanması, raf başına taşıma kapasitesi etiketi, ağır yükün alt rafa alınması | Depo sorumlusu | 30 gün |
| Genel | Acil çıkış kapısının önüne malzeme konulması | Tahliyenin gecikmesi, yangında toplu risk | Kapı var, önü sık sık dolu | 4 | 4 | 16 | Çıkış önünün sarı taramayla işaretlenmesi, günlük saha turu kontrol listesine eklenmesi, levhalandırma | İSG uzmanı | 7 gün |
Acil durum eylem planının iskeleti
Plan bir metin değil, bir düzendir. Aşağıdaki yedi bölüm olmadan plan eksik sayılır; her bölümde ne bulunması gerektiğini de yazdık.
1. İş yeri bilgileri
- Unvan, adres, SGK sicil no, NACE kodu ve tehlike sınıfı
- Çalışan sayısı; vardiya düzeni ve en kalabalık vardiyadaki kişi sayısı
- Bina bilgileri: kat adedi, yapı türü, çıkış sayısı
- Planın hazırlanma tarihi ve geçerlilik süresi (tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yıl)
2. Acil durumların belirlenmesi
- Yangın, patlama, kimyasal sızıntı
- Deprem, sel, fırtına
- İş kazası ve ani hastalanma
- Sabotaj, tehdit, yetkisiz giriş
- Her biri için olasılık ve etki değerlendirmesi
3. Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
- Yangın algılama ve söndürme sistemleri; söndürücü yerleşimi
- Elektrik ve gaz ana kesme noktaları, kim keser
- Kimyasal depolama düzeni ve dökülme müdahale seti
- Kaçış yollarının açık tutulması ve aydınlatması
4. Acil durum ekipleri
- Söndürme ekibi — ad, görev, iletişim
- Kurtarma ekibi
- Koruma ekibi
- İlk yardım ekibi (sertifikalı ilk yardımcılardan)
- Ekip üyelerinin eğitim tarihleri ve tatbikat katılımı
5. Tahliye ve toplanma
- Kat planları üzerinde kaçış yolları ve çıkışlar
- Toplanma yerinin krokisi ve mesafesi
- Sayım sorumlusu ve çalışan listesinin nerede tutulduğu
- Engelli veya yardıma muhtaç çalışanlar için özel düzen
6. Haberleşme ve dış kuruluşlar
- Acil çağrı numarası 112 ve iç haberleşme zinciri
- İtfaiye, AFAD, en yakın hastane bilgileri
- Komşu iş yerlerine bildirim gereken durumlar
7. Tatbikat ve gözden geçirme
- Yılda en az bir tatbikat; tarih ve senaryo kaydı
- Tatbikat sonrası düzeltici faaliyetler
- İş yerinde değişiklik olduğunda planın güncellenmesi
Kendi dosyanızı kurmak için
Risk değerlendirmesi işverenin oluşturduğu ekiple yapılır; dışarıdan uzman desteği alınabilir. Saha incelemesini yapıp süreci kurabiliriz — sonuçta kayıt sizin kaydınız olur.